Guatr hastalığı nedir?

Guatr Hastalığı Nedir

Guatr hastalığı nedir?

Ülkemizde ve dünya üzerinde sıklıkla karşılaşılan guatr hastalığı, tanı olarak farklılık gösterebiliyor. Endokrinoloji ve iç  hastalıkları uzmanlarının ilgilendiği bu hastalığın tedavisi farklı şartlarda uygulanabiliyor. Peki guatr hastalığı nedir?

Boynun ön tarafında bulunan tiroit bezinin büyümesine guatr adı verilmektedir. Boynun her iki tarafınında şişmesi, bezin büyümesini işaret etmektedir. Bu şişlikler esnek biçimde insanlarda bulunmaktadır, şekilleri farklı olabilir. Bezin işlevi salgıladığı hormonlar ile birlikte çalışma hızını ortaya koymaktadır. Salgılanan hormonların üretimi azalması durumunda vücut üzerinde yavaşlıklar görülmektedir. Fazla salgılandığında ise çalışma hızı artmaktadır.

 

Guatr hastalığı neden olur?

Guatr genellikle başka bir tıbbi sorunun belirtisidir. Aşağıdakiler de dahil olmak üzere guatrın bilinen nedenleri vardır.

İyot Eksikliği: İyot, tiroitte hormon üretimini düzenlemeye yardımcı olur. Çok az iyot tüketilirse, tiroit bu eksikliği gidermek için genişler. Dünyanın pek çok ülkesinde yemeklerde iyotlu tuz kullanıldığından, guatrın bu nedeni eskiden olduğundan çok daha az yaygındır. Yine de belirli alanlarda problemin bir nedeni olmaya devam ediyor.

Hipertiroidizm: Bu durum aşırı aktif tiroit bezine veya çok fazla hormon üreten bir hastaya işaret eder. Bu ekstra aktivite guatr ile sonuçlanabilir. Graves hastalığı bunun bir tezahürüdür.

Hipotiroidizm: Bu durum, az kalori hormonu ya da çok az hormon üreten bir hastalığa işaret eder. Azaltılmış aktivite de guatr ile sonuçlanabilir. Hashimoto hastalığı bunun bir tezahürüdür.

Tiroit Nodülleri: Bazen tiroit iyi huylu nodüller geliştirir. Bu, bir bütün olarak bezin genişlemesi ile sonuçlanır.

Tiroit Kanseri: Tiroitin kendisinde kanserli hücrelerin üretimi de guatra neden olabilir. Bu, guatrın en ciddi sebebidir ancak yaygın değildir.

Hamilelik: Hamilelik sırasında oluşan hormonal değişiklikler, tiroitleri etkileyerek guatr ile sonuçlanabilir.

İnflamasyon / Tiroidit: Tiroitin genel iltihabı da guatr yol açabilir.

Bazı faktörler kişide guatr geliştirme riskini artırır. Örneğin, kadınların tiroit bozukluklarına daha yatkın olması, hamilelik ve menopozla ilişkili hormonal değişikliklerin cinsiyetlerine özgü olduğu için guatr hastalığı geliştirmeleri daha olasıdır. Ailesinde guatr öyküsüne sahip olanlar, daha yaşlı olanlar (40 yaş üstü), bazı ilaçları (lityum veya aminoglutetimid gibi) almış olanlar ve büyük miktarda radyasyona maruz kalanların da guatr olma olasılığı yüksektir.

 

Guatr hastalığı belirtileri nelerdir?

Guatr belirtileri, bazı hastalarda tiroit bezi ve çevresinde hissedilen semptomlar olarak görülürken, bazılarında hissedilen ve dışarıdan fark edilen bir semptom yoktur. Tiroit bezinin genişlemesi, boynun ön kısmında şişlik olarak görülebilir. Şişliğin boyutu değişebilir, dışarıdan fark edilmeyecek veya dikkat çekecek ölçüde olabilir.

Guatr veya genişlemiş tiroit bezi genellikle ağrısızdır, ancak bazen şişlik veya iltihaplanma şişkin bölgede ağrıya neden olabilir. Guatr, boğaz bölgesinde gerginlik veya ağırlığa yol açabilir. Guatr hastası bazı kişilerin seslerinde değişiklik veya ses kısılması, guatrın sık görülen belirtilerindendir. Bazı hastalarda öksürük de guatr belirtisi olarak görülebilir.

Genişlemiş tiroit bezi veya guatr, bazı belirtilerle sonuçlanabilecek çevre yapıları üzerine baskı yapabilir. Soluk borusu üzerindeki basınç, solunum zorluğuna neden olabilirken, yemek borusu üzerindeki basınç yutmada güçlüğe neden olabilir. Şiddetli vakalarda, ağrılı yutma bazen iştahın azalmasına neden olabilir.

Guatr belirtileri maddeler halinde şöyledir:

  • Boğazda sıkışma hissi,
  • Ses kısıklığı,
  • Öksürme,
  • Nefes almakta zorlanma,
  • Yutma güçlüğü…

Boğazınızda bir şişlikle birlikte yukarıdaki belirtilerden bir veya birkaçı mevcutsa, teşhis için doktorunuza danışınız. Guatr nedenleri çeşitli olabilmekle birlikte, semptomlarla tedavinin belirlenmesi adına tespit edilmelidir.

 

Guatr türlerinin gelişimi nasıl olur?

Bazı guatr türlerinin neden geliştiğini anlamak için, tiroit bezinin normal fonksiyonunun ne olduğunu ve nasıl düzenlendiğini bilmek önemlidir. Tiroit bezi, tiroit hormonları olarak adlandırılan iki küçük kimyasal maddeyi kan haline getirir ve salar; tiroksin (T4) ve triyodotironin (T3). Bunların her biri, sırasıyla dört veya üç iyodin molekülünün bağlandığı bir çift bağlı tirosin amino asitten oluşur.

Tiroit hormonu üretimi için gerekli olan iyot, deniz ürünlerinde, süt ürünlerinde, satın alınan ekmeklerde ve iyotlu tuzlardaki diyetimizden gelmektedir. Emildikten sonra, kandaki iyot, tiroit hücrelerinde, sodyum iyodür belirteci olarak adlandırılan özel bir pompa tarafından tutulur. Tiroit ayrıca, enzimler olarak adlandırılan birkaç özel biyokimyasal ‘tutturma makinesi’ içerir, bu da daha sonra tiroit hücreleri tarafından üretilen tiroglobülin adı verilen çok büyük bir proteinin belirli kısımlarına iyot eklenmesi için gerekli adımları gerçekleştirir.

Ekli iyot molekülleriyle birlikte bu tiroglobulinin bir kısmı, normalde foliküllerin merkezinde bulunan, oyuk bir merkeze sahip tiroit hücrelerinin topları olan kolloid adı verilen bir yapışkan macun formunda bez içinde depolanır.

Tiroit hormonlarının düzenli bir miktarı, sürekli olarak tiroglobulin ile kesilir ve vücut boyunca dokulara gönderilmek üzere kan içine salınır. Neredeyse her hücrenin çekirdeğinde, tiroit hormonları, belirli genleri düzenleyen DNA segmentlerine bağlanan T3 reseptörleri olarak adlandırılan moleküllere bağlanır. Bu genetik planlardan kaç tane protein yapıldığının kesin kontrolü normal veya ötiroid tiroid durumunu korur. Bu genlerin anormal derecede yüksek tiroit hormon seviyeleri ile aşırı aktivasyonu hipertiroidiye neden olur; yetersiz tiroit hormon üretimine bağlı yetersiz gen aktivasyonu hipotiroidiye neden olur.

 

Guatr hastalığı nasıl tedavi edilir?

Guatr tedavisi altta yatan sebeple belirlenir. Dikkatli bekleme, guatrın küçük olduğu ve rahatsız edici semptomların ortaya çıkmadığı durumlarda olağan tedavi yaklaşımıdır.

Eğer guatr büyükse veya semptomlar mevcutsa, tedavi seçenekleri arasında diyet takviyeleri, tiroit hormon replasman tedavisi, radyoaktif iyot ve cerrahi bulunur.

Hipotiroidizmden kaynaklanan bir guatr, yaygın olarak levotiroksin adı verilen sentetik tiroit hormonu ile tedavi edilir. Bu hormon genellikle günde bir kez ağız yoluyla alınır. Hasta, göğüs ağrısı, düzensiz veya hızlı kalp atışı, kas krampları ve halsizlik, kusma, ishal, titreme, baş ağrısı, artan terleme ve kilo kaybı gibi bu tedavinin yan etkilerini yaşayabilir. Vücudun ilaca alışmasıyla bu yan etkiler azalır.

Aşırı aktif tiroit bezinin neden olduğu bir guatr, tionamidler veya radyoaktif iyot ile kontrol edilebilir. Tionamidler ayrıca oral olarak alınır. Bu ilaç tiroit hormonlarının tiroit bezi tarafından üretimini azaltarak etki eder. Tionamidlerin yan etkileri; eklem ağrısı, deri döküntüsü, bulantı ve kaşıntılı deridir. Çok nadir durumlarda, agranülositoz oluşabilir. Beyaz kan hücrelerinin sayısında ani bir düşüşle işaretlenmiş ciddi bir durumdur.

Radyoaktif iyot aşırı aktif tiroid için başka bir tedavi seçeneğidir. Tiroid hücrelerini yok ederek ve guatrın boyutunu azaltarak çalışır. İyot takviyeleri iyot eksikliğinin neden olduğu guatr için standart tedavidir.

Tiroit bezinin cerrahi olarak çıkarılması, durum diğer tedavi seçeneklerine yanıt vermediğinde ve semptomlar şiddetli olduğunda kullanılır. Bu prosedürde bezin bir parçası veya tüm bez çıkarılabilir. Tiroit bezinin tamamının çıkarıldığı cerrahi müdahale sonrasında yaşam boyu hormon replasman tedavisi gerekli olabilir.

 

Guatr hastalığı nasıl önlenir?

Çoğu hasta için basit guatrın önlenmesi diyette küçük bir değişiklik kadar kolaydır. Tiroit hormonları üretmek için iyot gereklidir. Bazı hastalar yeterince iyot tüketmezler, bu nedenle tiroit hormonlarının üretilmesi için fazla mesai yapmasına neden olur. İyotlu sofra tuzu kullanarak basit guatr önlenebilir.

İyot bakımından zengin gıdaların az tüketilmesi, brokoli ve karnabahar gibi nötralize gıdaların yüksek tüketimi guatr riskini arttırır. Soya ayrıca guatrı tetikleyebilmektedir.

Aşağıda guatrın önlenmesi için bazı ipuçları verilmiştir:

  • Yemeğinize sadece iyotlu tuz ekleyin.
  • Deniz otu, karides ve kabuklu balık gibi iyotlu deniz ürünlerini yiyin.
  • İş yerinde veya herhangi bir radyasyon tedavisi sırasında radyasyona maruz kalmaktan kaçının.

Aşağıda guatrın önlenmesi için bazı yaygın ev uygulamaları yer almaktadır:

  • Boyun gerginliği için basit egzersizler günlük olarak yapılmalıdır. Birçok fitness uzmanı, tüm tiroit problemleri için koşu ile birlikte aerobik egzersizler önermektedir.
  • Guatr tedavisinde kullanılabilecek gıda maddeleri arasında; yulaf, deniz ürünleri, domates, havuç, marul, sarımsak, çilek, yumurta (yumurta sarısı), soğan, sitrik meyveler, ananas, muz, A vitamini yönünden zengin gıdalar, et, süt ürünleri, baklagiller, karpuz ve üzüm bulunur.

Bazı hastalar için guatrın nedeni bilinmemektedir, bu yüzden her guatrın diyet veya egzersiz ile önlenmesi mümkün değildir. İyot eksikliğinden kaynaklanmadıkça guatrın önlenmesinin hiçbir yolu yoktur. Guatr tedavisi ilaçla veya cerrahi olarak yapılabilmektedir. Tedavi planlaması için testlerinizin yapılması, hastalık türü ve evresinin kesin teşhisi gereklidir.

 

Guatr hastalığı nasıl teşhis edilir?

Guatr, aşağıdakilere dayanarak teşhis edilir:

Guatr teşhisi fizik muayene, bez veya nodül büyüklüğü, sıkılığı, hareketliliği ve hassasiyeti gibi tiroit büyümesi ile ilgili bulguları inceleyen bir doktor tarafından yapılır.

Tiroit hormon seviyelerini ve spesifik antikorları kontrol etmek için kan testleri yapılır. Hastada TSH yükselmişse, aktif olmayan tiroiti olduğu tespit edilmiştir. Guatrlı bazı hastalar normal tiroid hormon seviyelerine sahip olabilir.

Tiroit nodülü, 1,01,5 cm’den büyük ve TSH seviyesi normal veya yüksek ise, hastaya ince iğne aspirasyon biyopsisi önerilir. Biyopsi iyi huylu bir nodül, tiroit kanseri veya belirsiz bir tanı ortaya çıkarabilir. Bazı durumlarda yetersiz örnek elde edilebilir.

Ultrason taraması veya radyoaktif iyot taraması gerçekleştirilir. Bir tiroit sonogramı veya ultrasonu, duyulmayan ses dalgalarını boyuna gönderir, böylece geri dönen ekolar tiroit ve çevre dokuların yapısını belirler. Bir radyoaktif tarama, nodülün sıcak bir nodül (daha fazla radyoaktif iyot alan bir hiperaktif nodül) veya soğuk bir nodül (daha az radyoaktif iyodin alan hipoaktif bir nodül) olup olmadığını belirler. Kanserli nodüller radyoaktif tiroit taramasında soğuk nodüller olarak ortaya çıkar, ancak bazı benign nodüller de soğuk görünebilir.

 

Zehirli guatr hastalığı nedir?

Zehirli guatr, tirotoksikoz gelişiminin eşlik ettiği hipertrofi ve hipertiroidizmden kaynaklanan bir hastalıktır. Klinik olarak artan uyarılabilirlik, sinirlilik, kilo kaybı, çarpıntı, terleme ve nefes darlığı ile kendini gösterir. Karakteristik semptom göz çıkıklığıdır.

Zehirli guatr, otoimmün bir doğaya sahiptir ve tiroit bezi üzerinde kalıcı bir uyarıcı etkiye sahip olan TSH reseptörlerine yönelik antikorların üretildiği, bağışıklık sistemindeki bir kusurun sonucu olarak gelişir. Bu, tiroit dokusunun tekdüze bir büyümesine, hiper fonksiyona ve bezin ürettiği tiroid hormonları seviyesinde bir artışa yol açar. Artan tiroid büyüklüğüne guatr denir.

Aşırı tiroit hormonları, temel metabolizmanın reaksiyonunu artırır, çeşitli organlardaki hücrelerin ve dokuların normal yaşamsal aktivitesi için gerekli olan vücuttaki enerji rezervlerini tüketir. Kardiyovasküler ve santral sinir sistemleri en çok tirotoksikozise duyarlıdır.

Zehirli guatr esas olarak 20 ila 50 yaş arası kadınlarda gelişir. Yaşlılarda ve çocuklukta nadir olarak gözlemlenir. Endokrinoloji, diffüz zehirli guatrın altında yatan otoimmün reaksiyonları tetikleyen sebepler ve mekanizmalarla ilgili soruları doğru bir şekilde yanıtlayamaz. Hastalık sıklıkla dışsal ve iç çevreye ait birçok faktörün etkisi altında gerçekleşen ve kalıtsal yatkınlığı olan hastalarda tespit edilir.

Zehirli guatrın ortaya çıkışı bulaşıcı ve enflamatuar hastalıklar, zihinsel travma, organik beyin hasarı (kranyoserebral travma, ensefalit), otoimmün ve endokrin bozukluklar (pankreas, hipofiz bezi, adrenal bezler, gonadlar) ve diğerleri tarafından tetiklenebilir. Hasta sigara kullanıyorsa riskler iki kat daha artabilir.

 

Multinodüler guatr nedir?

Guatr sadece genişletilmiş tiroit anlamına gelir. Guatr, aynı zamanda tiroitin normalden büyük olduğu basit bir guatr veya çoklu nodüllerin olduğu multinodüler guatr olarak gelişebilir. Multinodüler guatrlar toksik multinodüler guatr olabilir (yani çok fazla tiroit hormonu vardır ve hipertiroidizme neden olurlar. Çoğu vakada multinodüler guatrların neden olduğu bilinmemektedir, fakat iyot eksikliği (yani diyette çok az iyot) ve bazı genetik faktörlerin multinodüler guatırlara yol açtığı saptanmıştır.

Çoğu multinodüler guatr semptomlara neden olmaz ve rutin fiziki muayenede veya başka bir nedenden dolayı yapılan bir testte keşfedilir. Toksik multinodüler guatrlı hastalarda hipertiroidizm belirtileri ve semptomları olabilir.

Eğer guatr yeterince büyükse, hastalar nefes almakta zorluk, (özellikle düz yatarken), yiyecek veya hap yutarken zorlanma, boğulma hissi veya boyunda bir doluluk gibi kompresyon semptomlarına sahip olabilirler. Bu semptomlar yaygın olarak, eğer guatr göğüsten aşağıya doğru inerse, substernal guatr olarak adlandırılır. Guatr yeterince büyükse, dışarıdan görülebilir.

 

Nodüler guatr nedir?

Nodüler guatr, çeşitli orijinli ve morfolojinin volumetrik nodal formasyonlarının gelişmesiyle ortaya çıkan tiroit bezi hastalıkları grubudur. Nodüler guatr, boyundaki dışarıdan görünür bir kozmetik defekt, boyun sıkışması hissi, tirotoksikoz semptomları ile birlikte olabilir. Nodüler guatr tanısı palpasyon verileri, tiroit ultrasonu, tirotd hormon indeksleri, ince iğne biyopsisi, sintigrafi, özofagus radyografisi, BT veya MRG’ye dayanmaktadır. Nodüler guatrın tedavisi tiroit hormon ilaçları, radyoaktif iyot tedavisi, hemithiyroidektomi veya tiroidektomi ile baskılayıcı tedaviyi içerebilir.

Nodüler guatr terimi, çeşitli nosolojik formlara atıfta bulunan tiroit bezinin hacim formasyonlarını ifade eder. Nodüler guatr belirtileri nüfusun yaklaşın %50’sinde ortaya çıkar. Kadınlarda nodüler guatr genellikle erkeklere kıyasla 2-4 kat daha sık görülür ve sıklıkla uterin myoma ile kombine edilir. Palpasyon yardımıyla, kural olarak 1 cm’den büyük çaplı düğümler tespit edilir. Olguların yarısından fazlası sadece tiroid bezinin ultrasonu yapılırken bulunur. Tiroit bezinde iki veya daha fazla nodüler oluşum bulunursa multinodal bir guatr söz konusudur.

Nodüler guatrlı hastaların tanımlanmasının ve izlenmesinin önemi, tiroit kanserinin dışlanmasının yanı sıra, bir kozmetik defekt ve kompresyon sendromunun ortaya çıkmasını önlemek için fonksiyonel tiroit otonomisi ve tirotoksikoz gelişme riskini belirlemenin gerekliliğinden kaynaklanmaktadır.

 

11 Yorum

  1. Guatr hastalığı hakkında iyot eksikliği dışında pek bir şey bilmiyordum, harika ve epey detaylı bir yazıydı. Çok teşekkürler.

  2. Guatr eskiye oranla daha az duyduğumuz bir hastalık olmaya başladı. Öyle farklı hastalıklar çıkıyor ki gün yüzüne diğerlerinin tehlikesini unutuyoruz. Tuz zararlı bir besin olsa da iyotundan faydalanmamıza sevindim. İyotun dışında evde tüketilmesi gereken gıdalara da dikkat edersek yeterli önlemi almış olabileceğimizi düşünüyorum. Teşekkürler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir